Mobbing pod lupą PIP: będą obowiązkowe procedury antymobbingowe?

Skala problemu rośnie, a dowody wciąż są trudne do zdobycia

Mobbing rzadko wygląda jak pojedynczy incydent. Częściej to seria powtarzalnych zachowań, które stopniowo wypychają pracownika na margines zespołu. Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) pokazuje, że problem jest realny: w 2025 roku wpłynęło ponad 2600 skarg dotyczących mobbingu. To jedna z tych spraw, które dla pracowników bywają wyniszczające, a dla firm – kosztowne wizerunkowo i organizacyjnie.

Czym jest mobbing według Kodeksu pracy?

Główny Inspektor Pracy Marcin Stanecki przypomniał podczas konferencji „Puls BHP” w Poznaniu (SAWO 2026), że w myśl art. 94³ § 2 Kodeksu pracy mobbing to działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko niemu, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu, które wywołują m.in. zaniżoną ocenę przydatności zawodowej oraz mogą mieć na celu poniżenie, ośmieszenie, izolowanie albo wyeliminowanie z zespołu.

W praktyce to definicja, którą trudno „złapać” na jednym zdarzeniu – kluczowe są powtarzalność, czas trwania i skutki dla pracownika.

Co sprawdza PIP w kontrolach po skardze?

Kontrola PIP w reakcji na skargę nie jest „procesem o mobbing” – inspektorzy badają przede wszystkim to, co da się obiektywnie zweryfikować w ramach narzędzi kontrolnych. Jak podkreślał Marcin Stanecki (źródło: PIP), w postępowaniu kontrolnym przedmiotem zainteresowania są okoliczności obiektywne powiązane z naruszeniami prawa pracy oraz dowody dostępne inspektorowi.

PIP ustala m.in.:

• czy wystąpiły działania lub zachowania, które mogą wypełniać znamiona mobbingu,
• czy pracodawca zapewnił warunki pozwalające przeciwdziałać mobbingowi (działania prewencyjne).

Trzy typowe przeszkody w wyjaśnianiu skarg

• Anonimowość – skarżący często chcą zachować anonimowość, co ogranicza możliwości ustaleń.
• Brak dowodów – wiele praktyk dzieje się „poza papierem”, w rozmowach i codziennych interakcjach.
• Ogólnikowe opisy – skargi bez wskazania konkretnych zachowań i sytuacji utrudniają weryfikację.

Mobbing to nie przestępstwo, ale może prowadzić do spraw karnych

PIP przypomina ważne rozróżnienie: sam mobbing nie jest przestępstwem. Jeżeli jednak inspektor pracy ma uzasadnione podejrzenie, że zachowania ujawnione w trakcie kontroli mogą wypełniać znamiona czynu zabronionego, zawiadamia organy ścigania.

Wskazywane w materiale PIP przykłady zachowań, które mogą mieć charakter przestępstwa, to m.in.:

• znęcanie się fizyczne lub psychiczne nad osobą zależną,
• nękanie wywołujące poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia (stalking),
• złośliwe lub uporczywe naruszanie praw pracowniczych.

PIP chce zmian w prawie: procedura antymobbingowa jako obowiązek

Według Głównego Inspektora Pracy walka z mobbingiem mogłaby być skuteczniejsza, gdyby zmienić przepisy. Najmocniej wybrzmiała propozycja, by opracowanie procedury antymobbingowej było obowiązkowe, a brak takiej procedury był wykroczeniem w sensie prawnym. To przesunięcie akcentu z „dobrych praktyk” na standard wymagany od każdego pracodawcy.

Wśród postulatów legislacyjnych PIP znalazły się także:

• doprecyzowanie definicji mobbingu,
• włączenie mobbingu do katalogu istotnych zagrożeń psychospołecznych rozważanych w ocenie ryzyka zawodowego,
• uzupełnienie definicji środowiska pracy o zagrożenia psychospołeczne.

Co to oznacza dla pracowników i pracodawców?

Dla pracowników kluczowe jest to, że kierunek zmian idzie w stronę większej „mierzalności” działań prewencyjnych: firma ma nie tylko reagować, ale też mieć wdrożone rozwiązania pozwalające zapobiegać nękaniu i izolowaniu w zespole.

Dla pracodawców to sygnał, że temat może wkrótce stać się obowiązkiem porównywalnym z innymi elementami BHP – z jasnymi wymaganiami, dokumentacją i konsekwencjami za brak.

Profilaktyka: PIP oferuje program i materiały edukacyjne

PIP podkreśla, że od lat działa na rzecz ograniczania narażenia na czynniki psychospołeczne w pracy. W ramach programu profilaktycznego „Przeciwdziałanie negatywnym skutkom stresu w miejscu pracy” (który obejmuje również przeciwdziałanie mobbingowi) przewidziano kilka ścieżek: edukacyjną, analityczną, ocenę ryzyka zawodowego i eliminację zagrożeń.

Elementem programu są m.in. szkolenia dla pracowników i pracodawców dotyczące stresu, dyskryminacji, wypalenia zawodowego oraz zapobiegania mobbingowi. Na życzenie uczestników możliwa jest też analiza stresogenności cech pracy w przedsiębiorstwie, aby wskazać stresory i sposoby ich ograniczenia.

Inspekcja udostępnia również bezpłatne podręczniki (druk i wersje elektroniczne do pobrania) jako kompendium wiedzy o mobbingu i stresie w środowisku pracy.

Wniosek dla rynku pracy: jeśli procedury antymobbingowe staną się obowiązkowe, firmy będą musiały szybciej dojrzewać organizacyjnie – a kandydaci mogą zacząć pytać o standardy bezpieczeństwa psychospołecznego tak samo, jak dziś pytają o benefity czy model pracy.

Źródło: Państwowa Inspekcja Pracy, 2026-04-15, https://www.pip.gov.pl/aktualnosci/walka-z-mobbingiem-moze-byc-skuteczniejsza