Nowe uprawnienia PIP od 8 lipca 2026: kiedy zlecenie może stać się etatem

„Ewolucja, nie rewolucja” – ale z realnymi skutkami

8 lipca 2026 r. wchodzi w życie nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Główny Inspektor Pracy Marcin Stanecki podkreślał podczas konferencji PIP w Bydgoszczy, że nie będzie to „żadna rewolucja”, a raczej wzmocnienie i doprecyzowanie narzędzi, które mają pomóc skuteczniej egzekwować prawo pracy (źródło: Państwowa Inspekcja Pracy).

Dla osób szukających zatrudnienia oznacza to większą ochronę w sytuacji, gdy proponowana umowa cywilnoprawna w praktyce przypomina etat. Dla pracodawców – jasny sygnał: elastyczność zatrudnienia ma granice, a konkurowanie „obejściem przepisów” będzie trudniejsze.

Kiedy „zlecenie” może zostać uznane za stosunek pracy

W kontroli PIP kluczowe jest nie to, jak nazwana jest umowa, lecz jak praca jest faktycznie wykonywana. Jak wskazywał Marcin Stanecki, inspektor analizuje sposób i warunki wykonywania pracy na podstawie kontraktów cywilnoprawnych niezależnie od nazwy i zapisów umowy. Punktem odniesienia jest m.in. art. 22 § 1 Kodeksu pracy.

W praktyce szczególnie „czerwone flagi” to:

• stała, powtarzalna praca zamiast jednorazowego zadania lub konkretnego rezultatu
• ciągłość wykonywania obowiązków w powtarzających się odstępach czasu, w ramach trwałej więzi z pracodawcą
• porównywalny zakres obowiązków i organizacja pracy jak u osób zatrudnionych na umowie o pracę
• seryjne zawieranie kolejnych umów (powtarzalność kontraktów), które sugeruje, że zadania są cykliczne i stałe

Szef PIP tłumaczył, że istota ciągłości w stosunku pracy polega na wykonywaniu określonych czynności w regularnych odstępach czasu, a nie na jednorazowym wykonaniu zadania czy kilku czynności składających się na rezultat.

Co nowego dostanie PIP od 8 lipca 2026

Najważniejsza zmiana dotyczy ścieżki „naprawczej”, gdy inspektor uzna, że umowa cywilnoprawna została zawarta z naruszeniem art. 22 § 1 KP.

1) Polecenie usunięcia naruszenia

Jeżeli w toku kontroli PIP stwierdzi nieprawidłowość, inspektor skieruje polecenie usunięcia naruszenia polegającego na niezawarciu umowy o pracę.

2) Decyzja administracyjna o istnieniu stosunku pracy

Jeśli polecenie nie zostanie wykonane, okręgowy inspektor pracy będzie mógł wydać decyzję administracyjną stwierdzającą istnienie stosunku pracy. To wzmocnienie egzekucji przepisów – z perspektywy pracownika może skrócić drogę do formalnego uregulowania zatrudnienia.

3) Nadal możliwa droga sądowa

Nowelizacja nie wyklucza dotychczasowych działań: PIP nadal może wnieść powództwo do sądu o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy.

Dane z kontroli: skala problemu w 2025 roku

Według danych przytoczonych przez PIP, w 2025 r. inspektorzy skontrolowali 48 677 umów cywilnoprawnych. 2 119 z nich zakwestionowano jako zawarte w warunkach wskazujących na istnienie stosunku pracy. Dodatkowo PIP skierowała do sądów 18 powództw o ustalenie istnienia stosunku pracy na rzecz 35 osób.

To pokazuje, że nie chodzi o marginalne przypadki, a o praktykę, która realnie wpływa na konkurencję między firmami i bezpieczeństwo pracowników.

PIP, ZUS i KAS: wymiana informacji ma przyspieszyć wykrywanie nieprawidłowości

Nowelizacja przewiduje zasady wymiany informacji pomiędzy Państwową Inspekcją Pracy, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych i Krajową Administracją Skarbową. Cel jest prosty: większa skuteczność wykrywania nadużyć i sprawniejsze reagowanie na nieprawidłowości na rynku pracy.

Co to oznacza dla kandydatów i pracodawców

Dla osób szukających pracy

• Jeśli masz „zlecenie”, ale pracujesz jak na etacie (stałe godziny, ciągłe obowiązki, powtarzalność) – możesz spodziewać się silniejszej reakcji PIP w razie kontroli
• Warto zbierać fakty: harmonogramy, polecenia, zakres obowiązków, powtarzalność umów – to one pokazują realia pracy

Dla pracodawców

• Przegląd umów cywilnoprawnych i praktyk organizacji pracy przed 8 lipca 2026 r. może ograniczyć ryzyko sporu i decyzji PIP
• Jeśli praca ma charakter stały i ciągły, opieranie jej wyłącznie na cywilnoprawnych kontraktach może być ocenione jako obejście przepisów

Jak mówił Główny Inspektor Pracy, celem jest rynek, na którym firmy konkurują „innowacyjnością i kreatywnością, a nie przebiegłością w obchodzeniu przepisów” (źródło: Państwowa Inspekcja Pracy).

Źródło: Państwowa Inspekcja Pracy, 2026-06-17, https://www.pip.gov.pl/aktualnosci/to-ewolucja-a-nie-rewolucja