Ustawa o asystencji osobistej: co zmieni w pracy osób z niepełnosprawnościami

Asystencja osobista po nowemu: krok w stronę pracy i niezależności

Parlament przyjął ustawę o asystencji osobistej przygotowaną w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Regulacje czekają już tylko na podpis Prezydenta RP. Z perspektywy rynku pracy to jedna z ważniejszych zmian ostatnich lat: wsparcie ma ułatwić osobom z niepełnosprawnościami podjęcie i utrzymanie zatrudnienia, a ich bliskim – powrót do aktywności zawodowej.

Resort podkreśla, że rozwiązania mogą poprawić jakość życia ok. 100 tys. osób z niepełnosprawnościami oraz ok. 0,5 mln członków ich rodzin.

Dlaczego ta ustawa ma znaczenie dla rynku pracy

W praktyce wiele osób – mimo kompetencji i gotowości do pracy – rezygnuje z aktywności zawodowej przez bariery organizacyjne: dojazd, przemieszczanie się w budynku, komunikację czy potrzebę wsparcia w czynnościach dnia codziennego. Asystencja osobista ma zmienić ten układ: zamiast „opieki zastępczej” pojawia się wsparcie nastawione na decyzje i cele użytkownika.

Skorzystają też opiekunowie. Długotrwałe obowiązki opiekuńcze często oznaczają przerwę w karierze lub pracę poniżej kwalifikacji. Dostęp do profesjonalnej asystencji może realnie uwolnić czas na etat, szkolenia czy choćby powrót do regularnego odpoczynku, co w dłuższej perspektywie zmniejsza ryzyko wypalenia.

Kto będzie mógł dostać asystencję (i na jakich zasadach)

Dorośli

• wiek: 18–64 lata (ustawa przewiduje, że osoba, która nabyła prawo przed 65. rokiem życia, zachowa je po ukończeniu 65 lat do końca okresu, na jaki wydano decyzję),
• wymagana jest ostateczna decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia na co najmniej 80 punktów.

Młodzież 13–17 lat

Ta grupa ma zostać objęta rozwiązaniem od 1 stycznia 2030 r. Podstawą ubiegania się o wsparcie będzie m.in.:

• orzeczenie o niepełnosprawności ze wskazaniami potrzeby stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby oraz stałego współudziału opiekuna w leczeniu, rehabilitacji i edukacji, albo
• orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem potrzeby stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby.

Korzystanie ze wsparcia będzie wymagało uzyskania ostatecznej decyzji przyznającej prawo do asystencji oraz spełnienia pozostałych warunków ustawowych.

Ile godzin wsparcia i na jak długo

Ustawa zakłada indywidualne ustalanie wymiaru wsparcia na podstawie oceny potrzeb.

• docelowo dla dorosłych: od 20 do 240 godzin miesięcznie,
• limit maksymalny: w 2028 r. – 200 godzin, w 2029 r. – 220 godzin miesięcznie,
• dla młodzieży 13–17 lat (od 2030 r.): 20–80 godzin miesięcznie,
• prawo do asystencji ma być przyznawane na okres od 1 roku do 5 lat.

Wybór asystenta i realizatora: ważna zmiana dla użytkowników

Jednym z najbardziej praktycznych elementów ustawy jest prawo wyboru. Osoba z niepełnosprawnością ma samodzielnie decydować, kto będzie jej asystentem. Dodatkowo wybiera realizatora usługi: właściwy powiat albo organizację pozarządową wpisaną do Rejestru realizatorów.

Dla pracodawców to sygnał, że wsparcie ma być możliwie elastyczne i „dopasowane do życia”, a nie do sztywnych grafików instytucji. W praktyce może to ułatwiać organizację pracy (np. wsparcie w dojeździe, w czynnościach organizacyjnych, w komunikowaniu się w miejscu pracy).

Co obejmuje asystencja – i jak ma być zapewnione bezpieczeństwo

Asystencja osobista ma polegać na indywidualnym wsparciu w codziennym funkcjonowaniu – w tym w czynnościach samoobsługowych, przemieszczaniu się, komunikacji z otoczeniem oraz podczas pracy, nauki i korzystania z oferty kulturalnej czy rekreacyjnej.

Ustawa stawia też na jakość i bezpieczeństwo: przewiduje wymagania wobec asystentów, szkolenia i superwizję. Wskazano również czynności medyczno‑pielęgnacyjne, które asystent może wykonywać po wymaganym instruktażu specjalistycznym.

Gdzie usługa będzie dostępna i kto za nią płaci

Usługi mają być realizowane w każdym powiecie w Polsce. Asystencja oraz koszty jej obsługi mają być finansowane z budżetu państwa. Z punktu widzenia rynku pracy ważne jest to, że wsparcie ma mieć charakter systemowy i powszechny terytorialnie – a nie punktowy czy uzależniony od lokalnych budżetów.

Harmonogram: kiedy będzie można składać wnioski

Wejście w życie wsparcia ma być uruchamiane etapami i zależeć od poziomu potrzeby wsparcia.

• dorośli z co najmniej 90 punktami: możliwość składania wniosków po upływie 12 miesięcy od ogłoszenia ustawy; prawo do korzystania z asystencji po upływie 16 miesięcy od ogłoszenia (po uzyskaniu ostatecznej decyzji),
• dorośli z co najmniej 85 punktami: składanie wniosków od pierwszego dnia miesiąca po upływie 17 miesięcy od ogłoszenia; prawo do asystencji najwcześniej od pierwszego dnia miesiąca po upływie 21 miesięcy od ogłoszenia.

Jeśli planujesz powrót do pracy lub zmianę zatrudnienia, warto uwzględnić ten harmonogram w rozmowach z pracodawcą (np. przy ustalaniu terminu rozpoczęcia, pracy hybrydowej czy elastycznych godzin).

Co to oznacza dla pracodawców: 3 praktyczne wskazówki

• Planuj onboarding z wyprzedzeniem – część kandydatów będzie uzależniać start pracy od terminu przyznania asystencji.
• Ustal zasady współpracy w miejscu pracy – kto i gdzie może przebywać, jak wygląda dostęp do stanowiska, identyfikatory, BHP.
• Patrz na kompetencje – asystencja ma zmniejszać bariery organizacyjne, więc rekrutacja może dotrzeć do szerszej puli talentów.

Źródło: Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, 2026-10-22, https://www.gov.pl/web/rodzina/nowy-standard-niezaleznego-zycia-ustawa-o-asystencji-osobistej-przyjeta-przez-parlament