PIP sprawdza umowy zlecenia: 690 skarg w 5 tygodni i pierwsze konwersje na etat

Nowe zasady od 8 lipca 2026: koniec „zlecenia zamiast etatu”?

Od 8 lipca 2026 r. obowiązują przepisy, które wzmocniły możliwości Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie badania, czy umowa cywilnoprawna została wybrana zasadnie – i czy w realnych warunkach wykonywania pracy nie powinno być zawartej umowy o pracę. To odpowiedź na powtarzający się problem rynkowy: formalnie „zlecenie”, a w praktyce praca jak na etacie – z podporządkowaniem, stałymi godzinami i kontrolą przełożonego.

Dla pracowników oznacza to potencjalnie łatwiejszą drogę do potwierdzenia etatu. Dla pracodawców – wyższe ryzyko zakwestionowania źle dobranej formy zatrudnienia i konieczność uporządkowania dokumentów.

Skarg przybywa szybko – i nie dotyczy to jednej branży

PIP poinformowała o pierwszym podsumowaniu działań po wejściu przepisów. W okresie 8 lipca – 13 sierpnia 2026 r. do Inspekcji wpłynęło 690 skarg i wniosków dotyczących nieprawidłowego wyboru cywilnoprawnej formy zatrudnienia.

W szerszej perspektywie skala jest jeszcze wyraźniejsza: od 1 stycznia 2026 r. – 1794 skargi (dla porównania: 619 w analogicznym okresie roku poprzedniego).

Co ważne dla rynku: PIP nie wskazuje „jednego winnego sektora”. Skargi dotyczą zarówno małych firm, jak i bardzo dużych podmiotów, sektora prywatnego i publicznego. Pojawiają się zgłoszenia m.in. z:

• usług i handlu,
• produkcji,
• podmiotów leczniczych,
• ogólnopolskich sieci gastronomicznych,
• pracy platformowej,
• branży ochroniarskiej.

Zdecydowana większość skarg dotyczy umów zlecenia lub umów o świadczenie usług (zastosowanie przepisów Kodeksu cywilnego o zleceniu).

Dlaczego część skarg „utknie” i co można zrobić lepiej

PIP zwraca uwagę na dwa praktyczne problemy. Po pierwsze, spora część skarg dotyczy okresów pracy zakończonych jeszcze przed 8 lipca, co może uniemożliwiać użycie nowych narzędzi. Po drugie, wiele zgłoszeń ma braki formalne.

Główny Inspektor Pracy Janusz Krasoń podkreślił: „Znaczna część wpływających skarg dotyczy zakończonych jeszcze przed 8 lipca okresów pracy, a to uniemożliwia zastosowanie nowych narzędzi (…) Wiele z nich zawiera również istotne braki formalne” (źródło: Państwowa Inspekcja Pracy).

Wniosek dla pracowników: zanim wyślesz skargę, przygotuj konkrety – okres współpracy, sposób wykonywania pracy (kto ustalał godziny, kto wydawał polecenia, jak wyglądała kontrola), a także kopie umów, grafiki, maile, wiadomości i inne dowody organizacji pracy.

Kontrole ruszyły: ponad 100 sprawdzeń i 121 poleceń potwierdzenia etatu

Mimo wspomnianych ograniczeń inspektorzy pracy od 8 lipca 2026 r. podjęli już ponad 100 kontroli dotyczących zakazu zastępowania umów o pracę umowami cywilnoprawnymi, a 35 z nich zostało zakończonych.

Efekt? Inspektorzy wydali 121 pisemnych poleceń potwierdzenia zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w przypadkach, w których zakwestionowali wybór cywilnoprawnej formy zatrudnienia.

Na moment publikacji informacji PIP wskazała, że nie zaistniały okoliczności uzasadniające wszczęcie postępowania administracyjnego zmierzającego do wydania decyzji przez okręgowego inspektora pracy.

Nie tylko sankcje: 201 dobrowolnych zmian umów na etat

W danych widać też sygnał, na który liczyła reforma: część firm sama koryguje błędy. PIP odnotowała 201 przypadków zmiany umowy cywilnoprawnej na umowę o pracę jeszcze przed szczegółowymi ustaleniami inspektora i użyciem środków prawnych (okres: 8 lipca – 6 sierpnia 2026 r.).

Jak podkreślił Janusz Krasoń: „notujemy także pozytywne efekty reformy, polegające na dobrowolnym dokonywaniu przez pracodawców zmian (…) bez stosowania środków prawnych” (źródło: Państwowa Inspekcja Pracy).

Dla pracodawców to jasna wskazówka: wątpliwe przypadki lepiej przeanalizować wcześniej i skorygować dobrowolnie – zanim spór przerodzi się w kontrolę, która angażuje czas, zasoby i ryzyko wizerunkowe.

Interpretacje indywidualne: w 5 z 7 przypadków PIP wskazała stosunek pracy

Do Inspekcji napływają również wnioski o interpretacje indywidualne dotyczące wyboru podstawy zatrudnienia. Od 8 lipca 2026 r. Główny Inspektor Pracy wydał 7 takich decyzji. Tylko w 2 przypadkach uznał stanowisko wnioskodawców, że chodzi o relację cywilnoprawną. W 5 przypadkach zakwestionował to stanowisko, wskazując – wbrew twierdzeniom stron – że opisany stan faktyczny odpowiada stosunkowi pracy.

Co to oznacza dla osób szukających pracy i rekrutujących?

Dla kandydatów

• Jeśli oferta przypomina etat (stałe grafiki, nadzór, jedna firma, określone miejsce i czas), dopytaj o podstawę zatrudnienia i uzasadnienie wyboru umowy.
• Gromadź dowody organizacji pracy – to one zwykle przesądzają o ocenie rzeczywistego charakteru relacji.
• Składając skargę, pilnuj formalności – braki mogą zatrzymać sprawę.

Dla pracodawców

• Przejrzyj umowy zlecenia/usług w rolach „etatowych” (grafiki, podporządkowanie, stałe miejsce pracy).
• Rozważ dobrowolne korekty – PIP już widzi takie ruchy i wskazuje je jako pozytywny efekt.
• Gdy masz wątpliwości, ścieżka interpretacji indywidualnej może pomóc ograniczyć ryzyko, choć statystyka decyzji pokazuje, że PIP często kwalifikuje opisywane relacje jako stosunek pracy.

Źródło: Państwowa Inspekcja Pracy, 2026-08-18, https://www.pip.gov.pl/aktualnosci/pierwsze-efekty-kontroli-zasadnosci-wyboru-umowy-cywilnoprawnej