SN: kącik czytelniczy nie zwalnia z zakazu handlu w niedziele. Co z grafikami pracy?

„Czytelnia w sklepie” nie działa. SN wzmacnia linię przeciw omijaniu zakazu

Pracodawcy z handlu od lat szukają rozwiązań, które pozwolą otworzyć sklepy w niedziele objęte zakazem. Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) informuje, że kolejny wyrok Sądu Najwyższego potwierdził: wydzielenie w markecie kącika czytelniczego czy „klubu czytelnika” nie zmienia przeznaczenia placówki i nie wyłącza jej spod zakazu handlu w niedziele i święta.

Co dokładnie rozstrzygnął Sąd Najwyższy (III KK 26/26)

W wyroku z 10 czerwca 2026 r. (sygn. III KK 26/26) Sąd Najwyższy badał sprawę marketu, w którym pracownicy wykonywali pracę w niedziele objęte zakazem. Spółka argumentowała, że może korzystać z wyjątku dla placówek związanych z działalnością kulturalną, bo prowadzi klub czytelnika. PIP występowała w tej sprawie jako oskarżyciel publiczny.

SN uznał, że wyjątek z art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy z 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta dotyczy sytuacji, gdy placówka handlowa znajduje się „w” zakładzie prowadzącym działalność w zakresie kultury, sportu, oświaty, turystyki i wypoczynku. Nie działa to „w drugą stronę” – czyli gdy to market jedynie dokłada element aktywności kulturalnej na swoim terenie.

Zakaz obejmuje nie tylko sprzedaż

W komunikacie PIP przypomniano, że w niedziele objęte zakazem obowiązuje również zakaz wykonywania czynności związanych z handlem oraz zakaz powierzania takich czynności pracownikom i osobom zatrudnionym na innych podstawach. To ważne dla praktyki: ryzyko naruszeń dotyczy nie tylko stanowisk kasowych, ale też działań „okołosprzedażowych”, jeśli są związane z handlem.

To nie pierwszy taki sygnał: „regał z książkami” nie robi z marketu biblioteki

Główny Inspektor Pracy Janusz Krasoń wskazał, że to kolejne orzeczenie spójne z wcześniejszą linią SN. Wprost podkreślono, że „wydzielenie na terenie sklepu miejsca na regał z książkami oraz miejsc do siedzenia” nie czyni z placówki handlowej biblioteki czy czytelni (źródło: PIP). Podobne wnioski SN przedstawiał już m.in. w wyrokach: I KK 346/23 (16 listopada 2023 r.) oraz V KK 491/23 (10 lipca 2024 r.).

Skala problemu według PIP: co trzecia kontrola z nieprawidłowościami

PIP zwraca uwagę, że mimo ugruntowującej się linii orzeczniczej naruszenia nadal są częste. W 2025 r. nieprawidłowości stwierdzono w 33,2% kontroli dotyczących stosowania zakazu. Wśród 185 skontrolowanych sklepów wielkopowierzchniowych naruszenia wykryto w 41,1%. W mniejszych sklepach odsetek wyniósł 32,5%.

Wskazane nieprawidłowości dotyczyły:

• 1567 pracowników,
• 820 osób zatrudnionych na innej podstawie niż stosunek pracy,
• 36 osób pracujących bez żadnej umowy (nielegalnie).

Co to oznacza dla pracodawców: grafiki, ryzyko i weryfikacja wyjątków

Dla sieci handlowych i mniejszych sklepów wniosek jest praktyczny: jeśli sklep jest marketem, to „dodatki” w rodzaju strefy czytelniczej, regału z książkami czy miejsca do siedzenia nie powinny być traktowane jako bezpieczna podstawa do planowania pracy w niedziele objęte zakazem. PIP podkreśla, że wyjątku z art. 6 ust. 1 pkt 10 nie wolno interpretować rozszerzająco.

W 2026 r. praca w handlu jest – jak przypomina PIP – dopuszczalna jeszcze podczas czterech niedziel, a najbliższa przypada 30 sierpnia. Poza tymi terminami organizacja obsady powinna uwzględniać, że zakaz dotyczy również czynności związanych z handlem.

Co powinni wiedzieć pracownicy i osoby na zleceniach

Z perspektywy osób szukających pracy w handlu lub już zatrudnionych istotne są dwie rzeczy. Po pierwsze, informacja o „legalnym otwarciu sklepu” oparta na haśle typu „mamy klub czytelnika” nie przesądza, że praca w taką niedzielę jest zgodna z przepisami. Po drugie, PIP w danych z kontroli pokazuje, że nieprawidłowości obejmują nie tylko etaty, ale też umowy cywilnoprawne, a nawet pracę bez umowy.

Praktyczna wskazówka dla obu stron

Jeśli w ogłoszeniach lub w grafiku pojawiają się niedziele objęte zakazem, warto dopytać, na jakiej podstawie sklep działa w danym dniu i czy wyjątek rzeczywiście dotyczy placówki „w” obiekcie prowadzącym działalność kulturalną/sportową/oświatową/turystyczną, a nie jedynie dodatkowej aktywności prowadzonej w samym sklepie.

Źródło: Państwowa Inspekcja Pracy, 2026-08-21, https://www.pip.gov.pl/aktualnosci/czytelnia-juz-nie-pomoze-ominac-zakazu-handlu